Những huyệt thường được xoa bóp, bấm huyệt để hỗ trợ mất ngủ

Ngày đăng:

Khi tìm cách cải thiện giấc ngủ, các bạn có thể đã nghe đến việc day huyệt Thần môn ở cổ tay hoặc Dũng tuyền dưới lòng bàn chân. Vì sao khó ngủ mà lại tác động ở tay, chân? Muốn hiểu cách làm này, trước hết cần biết Đông y lựa chọn huyệt như thế nào.

Trong Đông y, bác sĩ thường phối hợp các huyệt theo tình trạng của từng người. Cùng là ngủ chập chờn, nhưng người hay hồi hộp, ăn kém sẽ được xem xét khác với người bứt rứt, khô miệng về đêm. Những biểu hiện đi kèm giúp bác sĩ chọn cách điều trị sát hơn với người bệnh.

Bài viết giới thiệu 7 huyệt hỗ trợ mất ngủ thường được nhắc đến, kèm hình vẽ để các bạn dễ nhận biết vùng huyệt. Các bạn có thể bấm vào ảnh để xem lớn hơn. Khi cần tự day bấm tại nhà, hãy nhờ bác sĩ chỉ trực tiếp vị trí và kiểm tra thao tác của mình.

1. Vì sao bác sĩ phối hợp huyệt ở đầu, tay và chân?

Theo học thuyết kinh lạc, các huyệt được liên hệ với nhau qua những đường kinh chạy trên cơ thể. Chẳng hạn, Thần môn thuộc kinh Tâm, còn Tam âm giao thuộc kinh Tỳ. Khi khám mất ngủ, bác sĩ kết hợp hỏi bệnh, xem lưỡi và bắt mạch để chọn huyệt. Chẳng hạn, người ngủ dễ tỉnh kèm hồi hộp, ăn kém có thể được chọn phối hợp huyệt khác với người khó ngủ kèm bứt rứt, khô miệng. [1]

Vì vậy, danh sách dưới đây giúp các bạn hiểu những tên huyệt có thể gặp khi được tư vấn. Bác sĩ có thể chọn vài huyệt trong số đó hoặc phối hợp thêm huyệt khác; các bạn không cần tự day đủ cả 7 huyệt mỗi tối.

Một thử nghiệm trên 200 người mất ngủ cho thấy nhóm được học cách tự bấm huyệt giảm mức độ triệu chứng nhiều hơn nhóm chỉ được hướng dẫn về thói quen ngủ, khi đánh giá ở tuần 4 và tuần 8. Nghiên cứu khảo sát cả chương trình bấm huyệt có hướng dẫn, chứ không thử riêng từng huyệt trong danh sách này. [2]

2. Thần môn và Nội quan: 2 huyệt ở cổ tay, cẳng tay

Các bạn có thể bắt đầu nhận biết nhóm huyệt ở tay bằng cách ngửa lòng bàn tay. Thần môn nằm ngay nếp gấp cổ tay, còn Nội quan nằm cao hơn, về phía khuỷu.

Thần môn (HT7)

Vị trí: trên nếp gấp mặt lòng cổ tay, phía ngón út, ở chỗ lõm sát phía ngón cái của gân cơ gấp cổ tay trụ. Đây là gân chạy dọc bờ trong cổ tay. [3]

Trong Đông y, Thần môn thường có trong phối hợp huyệt dành cho người mất ngủ, hay hồi hộp. Huyệt được chọn với mục đích an thần, tức giúp người bệnh bớt bồn chồn và hỗ trợ giấc ngủ. [1]

Nội quan (PC6)

Vị trí: mặt trước cẳng tay, trên nếp gấp cổ tay 2 thốn, giữa gân cơ gan tay dài và gân cơ gấp cổ tay quay. [3]

“Thốn” là cách đo theo tỷ lệ cơ thể, không quy đổi thành số cm cố định cho tất cả mọi người. Bác sĩ sẽ dựa vào mốc cơ thể để chỉ vị trí. Nếu nhìn hình mà chưa phân biệt được các gân, các bạn nên nhờ chỉ lại thay vì ấn dò đến đau.

Nội quan cũng xuất hiện trong những phối hợp huyệt dành cho người mất ngủ. Hình dưới giúp các bạn phân biệt vùng Nội quan với Thần môn, tránh nhầm 2 huyệt cùng ở gần cổ tay. [4]

Hình vẽ AI vị trí huyệt Thần môn ở cổ tay và Nội quan ở mặt trước cẳng tay
Vị trí khái quát huyệt Thần môn và Nội quan – minh họa AI.

3. Ấn đường, Bách hội và An miên: nhóm huyệt ở đầu

Ở nhóm này, Ấn đường dễ quan sát nhất. Bách hội nằm trên đỉnh đầu, còn An miên ở sau tai nên khó tự xác định hơn.

Ấn đường

Vị trí: điểm giữa 2 đầu trong của lông mày. Memorial Sloan Kettering hướng dẫn day huyệt này để hỗ trợ giảm căng thẳng, lo âu: dùng đầu ngón tay day tròn, lực vừa phải trong 2–3 phút, không ấn đến đau. Tránh tác động nếu da tại đó có vết thương, phát ban, sưng đỏ hoặc nhiễm trùng. [5]

Với người khó ngủ vì còn căng thẳng khi lên giường, thao tác nhẹ nhàng có thể được hướng dẫn như cách thư giãn trước giờ nghỉ. Nếu các bạn đã thư giãn mà vẫn trằn trọc nhiều đêm, hãy trao đổi thêm về tình trạng giấc ngủ thay vì chỉ kéo dài thời gian day huyệt.

Bách hội (GV20)

Vị trí: trên đường giữa đỉnh đầu; đường nối 2 đỉnh vành tai là mốc hỗ trợ xác định. Huyệt có thể được phối hợp cùng Thần môn, Nội quan và những huyệt khác trong điều trị mất ngủ. [3][4]

An miên

Vị trí: vùng sau tai, ở giữa 2 huyệt Ế phong và Phong trì. Để tìm chính xác, người hướng dẫn phải xác định các mốc sau tai và vùng gáy. Các bạn nên nhờ chỉ trực tiếp trên cơ thể mình. [4]

Ảnh vẽ cho biết vùng có huyệt An miên; khi tự chăm sóc, không ấn sâu vào cổ, day mạnh đến đau hay vặn bẻ cổ để tìm huyệt. Nếu thấy đau nhói, tê lan hoặc chóng mặt, hãy dừng thao tác và báo lại cho người hướng dẫn.

Hình vẽ AI vị trí huyệt Ấn đường giữa 2 lông mày, Bách hội trên đỉnh đầu và An miên sau tai
Vị trí khái quát huyệt Ấn đường, Bách hội và An miên – minh họa AI.

4. Tam âm giao và Dũng tuyền: nhóm huyệt ở chân

Nhóm huyệt ở chân cũng có thể được phối hợp dù triệu chứng chính là khó ngủ. Trong đó, Tam âm giao nằm ở cẳng chân, còn Dũng tuyền ở lòng bàn chân.

Tam âm giao (SP6)

Vị trí: mặt trong cẳng chân, trên đỉnh mắt cá trong 3 thốn, sát phía sau bờ trong xương chày. [3]

Theo Đông y, đây là nơi giao hội của 3 kinh âm ở chân: Tỳ, Can và Thận. Tam âm giao được phối hợp trong một số phương án điều trị mất ngủ. Phụ nữ mang thai hoặc nghi có thai nên báo trước với bác sĩ và không tự day bấm huyệt này để chữa khó ngủ. [1][6]

Dũng tuyền (KI1)

Vị trí: chỗ lõm ở phần trước lòng bàn chân, hiện rõ khi co các ngón. Trên đường nối kẽ ngón 2–3 với gót, huyệt ở khoảng 1/3 chiều dài tính từ phía các ngón về gót. [3]

Dũng tuyền thuộc kinh Thận trong hệ thống kinh lạc. Nếu được hướng dẫn day huyệt này, các bạn hãy đặt chân ở tư thế thoải mái và nhờ kiểm tra lại chỗ đặt ngón tay. Chỉ thực hiện trên vùng da lành; tránh chỗ đang nứt, loét, sưng đau hoặc mới chấn thương.

Hình vẽ AI vị trí huyệt Tam âm giao ở mặt trong cẳng chân và Dũng tuyền ở lòng bàn chân
Vị trí khái quát huyệt Tam âm giao và Dũng tuyền – minh họa AI.

5. Day bấm tại nhà thế nào để tránh đau, bầm?

Trước khi về, các bạn có thể thực hiện lại thao tác để bác sĩ kiểm tra: đã đúng vị trí chưa, lực có quá mạnh không và mỗi lần nên làm bao lâu. Hãy làm theo thời gian và lực day được hướng dẫn cho từng huyệt, vì da và mô ở cổ tay, lòng bàn chân hay vùng đầu có độ nhạy khác nhau.

Khi day bấm, tăng lực từ nhẹ đến mức dễ chịu. Nếu đau nhói, tê lan, da bầm hoặc khó chịu tăng, hãy dừng lại. Người dễ bầm, có rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc chống đông cần báo trước để được tư vấn cách chăm sóc phù hợp. Các thao tác mạnh có thể làm tổn thương mô, thần kinh hoặc xương ở người có nguy cơ. [7]

Sau đó, điều cần quan tâm là các bạn có dễ vào giấc hơn không, ban đêm có bớt tỉnh và sáng dậy có đỡ mệt không. Khi tái khám, hãy kể những thay đổi mình nhận thấy. Nếu chỉ thấy dễ chịu lúc day nhưng giấc ngủ vẫn như cũ, bác sĩ cần biết để điều chỉnh điều trị.

Khó ngủ kéo dài hoặc kèm ngáy lớn, thức giấc vì nghẹt thở, buồn ngủ nhiều ban ngày cần được khám để tìm nguyên nhân. Với mất ngủ mạn tính ở người lớn, liệu pháp nhận thức hành vi dành cho mất ngủ (CBT-I) là lựa chọn điều trị đầu tay. Phương pháp này giúp thay đổi những suy nghĩ và thói quen duy trì mất ngủ; bác sĩ có thể tư vấn cách tiếp cận ngay khi lập kế hoạch điều trị. [8][9]

Các bạn có thể đọc thêm bài xoa bóp bấm huyệt giúp cải thiện mất ngủ như thế nào để hiểu cách theo dõi giấc ngủ trong quá trình chăm sóc.

Hiểu tên huyệt để trao đổi rõ hơn khi đi khám

Biết Thần môn ở cổ tay, An miên ở sau tai hay Dũng tuyền dưới lòng bàn chân giúp các bạn dễ theo dõi lời hướng dẫn. Còn huyệt nào nên dùng, day ra sao và có phù hợp với sức khỏe của mình hay không cần được bác sĩ hướng dẫn cụ thể.

Khi đến khám tại Nguyễn Phúc Đường, các bạn có thể trao đổi với bác sĩ Phúc Minh về kiểu khó ngủ, những biểu hiện đi kèm và mong muốn tự chăm sóc tại nhà. Từ đó, bác sĩ sẽ chọn phương pháp và hướng dẫn những thao tác các bạn có thể thực hiện an toàn.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo. Các bạn cần được thăm khám và tư vấn trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.

Tài liệu tham khảo

  1. Bệnh viện Y học cổ truyền TP.HCM (2023): Phác đồ điều trị rối loạn giấc ngủ theo YHCT
  2. Yeung và cộng sự (2022): Thử nghiệm tự bấm huyệt có hướng dẫn ở người mất ngủ
  3. WHO (2008, tái bản 2009): Standard Acupuncture Point Locations in the Western Pacific Region
  4. Frontiers in Psychiatry (2023): Đề cương nghiên cứu châm cứu mất ngủ – mô tả vị trí huyệt
  5. Memorial Sloan Kettering: Acupressure for Stress and Anxiety
  6. Vinmec: Các huyệt không dùng cho phụ nữ có thai
  7. NCCIH: Massage Therapy – lợi ích và an toàn
  8. NHLBI: Insomnia – Diagnosis
  9. NHLBI: Insomnia – Treatment

Zalo BS Phúc Minh

Liên hệ qua Zalo số 0902 006 022.

Dùng Zalo trên máy tính? Tìm số 0902 006 022 trong Zalo.

Mở Zalo Web