Xoa bóp bấm huyệt giúp cải thiện mất ngủ như thế nào?
Ngày đăng:
Có những tối đã muốn nghỉ nhưng vùng cổ vai vẫn căng mỏi, nằm xuống cũng khó tìm được tư thế dễ chịu. Các bạn có thể nghĩ đến xoa bóp bấm huyệt để giảm mỏi trước giờ ngủ. Vậy sau khi cổ vai nhẹ hơn, giấc ngủ có tốt hơn không?
Xoa bóp bấm huyệt là phương pháp không dùng thuốc của Đông y, được thực hiện bằng các động tác tay trên vùng cơ thể và huyệt đã lựa chọn. Với người khó ngủ kèm căng mỏi, bác sĩ sẽ khám cả vùng đau và tình trạng giấc ngủ trước khi tư vấn.
Khi nào bác sĩ cân nhắc phương pháp này? Trong buổi thực hiện cần nói rõ những cảm giác nào, và sau đó nên để ý điều gì ở giấc ngủ? Bài viết dưới đây sẽ lần lượt giải đáp những câu hỏi ấy.

1. Xoa bóp bấm huyệt được dùng với mục đích gì khi khó ngủ?
Trong Đông y, người thực hiện phối hợp các động tác xoa, day, bóp, ấn trên những vùng cơ thể và huyệt đã chọn. Với vùng cơ căng mỏi, bác sĩ thường nói đến tác dụng thư cân, tức giúp cơ gân bớt căng. Khi chăm sóc người mất ngủ, các huyệt còn được lựa chọn theo hướng an thần — giúp người bệnh thư giãn, bớt bồn chồn theo lý luận Đông y. [1][2]
Trước khi thực hiện, bác sĩ sẽ hỏi các bạn khó vào giấc hay thường tỉnh đêm, có lo nghĩ, hồi hộp hoặc đau mỏi không. Nếu cổ vai mỏi khiến nằm không thoải mái, giảm khó chịu ở vùng này là 1 mục tiêu cụ thể. Đồng thời, bác sĩ vẫn cần tìm những yếu tố khác có thể làm khó ngủ. [3]
Vì vậy, khi đi khám, các bạn nên kể cả chuyện đau mỏi lẫn giấc ngủ. Cổ vai mỏi từ khi nào, có liên quan ngồi làm việc lâu không, và những hôm bớt mỏi các bạn có ngủ tốt hơn không? Những thông tin ấy giúp bác sĩ lựa chọn cách chăm sóc sát hơn.
2. Trong 1 buổi thực hiện, nên trao đổi những gì?
Hãy báo trước vùng đang đau, chấn thương gần đây, tổn thương da và các bệnh đang điều trị. Nếu dễ bầm, có rối loạn đông máu, đang dùng thuốc chống đông hoặc được chẩn đoán loãng xương, các bạn cần nói rõ. Bác sĩ sẽ dựa vào đó để quyết định có nên xoa bóp bấm huyệt và cần tránh những thao tác nào. [4][1]
Dựa vào kết quả thăm khám, người thực hiện sẽ chọn vùng xoa bóp, huyệt cần tác động, lực ấn và thời gian. Trong lúc làm, các bạn nên nói ngay vùng nào bớt căng, chỗ nào đau hoặc có cảm giác tê lan để người thực hiện điều chỉnh động tác. [1]
Nếu đau nhói, tê lan, chóng mặt hoặc khó chịu tăng, hãy báo ngay để dừng và kiểm tra. Không cần cố chịu đau để hoàn thành buổi xoa bóp. Tác động quá mạnh có thể gây tổn thương, nhất là khi đang có bệnh khiến xương hoặc mô dễ bị tổn thương. [4]
3. Cổ vai bớt mỏi rồi, giấc ngủ có thay đổi không?
Sau buổi xoa bóp, các bạn có thể thấy dễ chịu ở vùng cổ vai. Những đêm tiếp theo, hãy để ý có bớt trằn trọc, ít tỉnh giữa đêm và sáng dậy đỡ mệt không. Đây là những thay đổi nên kể khi tái khám.
Các bạn cứ nói theo những gì nhớ được. Ví dụ: cổ vai đã đỡ mỏi nhưng vẫn nằm lâu mới ngủ, hoặc dễ ngủ hơn nhưng gần sáng lại tỉnh. Bác sĩ sẽ hỏi thêm để biết điều gì đã cải thiện và khó khăn nào còn tiếp diễn.
Bấm huyệt đã được nghiên cứu theo cách nào?
Thử nghiệm trên 200 người mất ngủ so sánh chương trình tự bấm huyệt sau khi được hướng dẫn với hướng dẫn về thói quen ngủ. Nhóm tự bấm huyệt giảm điểm đánh giá mức độ mất ngủ nhiều hơn tại tuần 4 và tuần 8. Tuy nhiên, các chỉ số giấc ngủ đo bằng thiết bị đeo cổ tay không khác rõ giữa 2 nhóm. Đây là nghiên cứu về tự bấm huyệt có hướng dẫn, không phải thử nghiệm xoa bóp toàn thân. [5][6]
Nếu cổ vai bớt căng nhưng giấc ngủ vẫn như cũ, hãy báo đúng điều đó. Bác sĩ sẽ xem thêm lo âu, giờ giấc, đồ uống, thuốc đang dùng hoặc bệnh đi kèm để điều chỉnh điều trị, thay vì chỉ tập trung vào vùng cổ vai. [3]
4. Muốn tự day bấm trước giờ ngủ, cần được hướng dẫn ra sao?
Hãy nhờ bác sĩ chỉ trực tiếp những huyệt được chọn và xem các bạn thực hiện lại. Cần biết chỗ đặt ngón tay, lực day, thời gian và những trường hợp phải dừng. Vùng sau tai, gáy khó tự quan sát nên càng cần được chỉ rõ, không ấn dò đến đau hay tự vặn bẻ cổ.
Tránh tác động lên vùng đang chấn thương, sưng đau bất thường, có vết thương hoặc viêm da. Nếu mới xuất hiện đau hay chưa biết nguyên nhân, nên được khám trước khi tự xoa bóp, bấm huyệt. [1]
Các bạn có thể đọc thêm bài những huyệt thường được dùng để hỗ trợ mất ngủ để hiểu tên và vùng có huyệt. Hình vẽ giúp theo dõi lời hướng dẫn; vị trí và thao tác vẫn nên được kiểm tra trên cơ thể của các bạn.
Giữa các buổi, cũng nên nhìn lại thói quen trước giờ nghỉ. Nếu thường làm việc ngay trên giường, hãy kết thúc công việc trước khi nằm và dành thời gian cho hoạt động nhẹ nhàng như đọc sách giấy hoặc nghe nhạc. Nếu hay uống cà phê muộn, thử giảm lượng hoặc chuyển sang uống sớm hơn để xem giấc ngủ thay đổi ra sao. [7][8]
5. Khi nào cần tìm thêm nguyên nhân mất ngủ?
Nếu khó ngủ lặp lại khiến ban ngày mệt, khó tập trung hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, các bạn nên đi khám. Không cần chờ xoa bóp nhiều buổi mới trao đổi về mất ngủ. Đặc biệt, hãy nói rõ nếu có ngáy lớn, thức giấc vì nghẹt thở hoặc buồn ngủ nhiều ban ngày để bác sĩ kiểm tra khả năng ngưng thở khi ngủ. [3]
Với mất ngủ mạn tính ở người lớn, liệu pháp nhận thức hành vi dành cho mất ngủ (CBT-I) là phương pháp được ưu tiên lựa chọn khi bắt đầu điều trị. Người bệnh được hướng dẫn điều chỉnh giờ giấc, cách sử dụng giường ngủ và những lo lắng khiến mình khó ngủ kéo dài. Các bạn có thể hỏi bác sĩ cách tiếp cận chương trình này. Nếu khó ngủ kèm cổ vai căng mỏi, bác sĩ có thể cân nhắc xoa bóp bấm huyệt để giảm khó chịu ở vùng đau trong cùng kế hoạch chăm sóc. [7]
Nếu bác sĩ đề nghị phối hợp thuốc, châm cứu hoặc dưỡng sinh, các bạn có thể hỏi mỗi phương pháp nhằm cải thiện biểu hiện nào và khi nào cần xem lại kết quả. Bài điều trị mất ngủ bằng y học cổ truyền giải thích thêm những lựa chọn này.
Trao đổi cả tình trạng đau mỏi và giấc ngủ khi tái khám
Khi khó ngủ kèm cổ vai căng mỏi, các bạn nên kể cả vùng đau đã đỡ thế nào và giấc ngủ những đêm sau buổi xoa bóp có thay đổi không. Nếu vùng đau đã đỡ mà vẫn trằn trọc, đó là thông tin hữu ích để bác sĩ tìm thêm nguyên nhân và điều chỉnh điều trị.
Khi đến khám tại Nguyễn Phúc Đường, các bạn có thể kể với bác sĩ Phúc Minh tình trạng đau mỏi, kiểu khó ngủ và những cách đã thử. Hãy hỏi rõ các thao tác được phép tự làm và những dấu hiệu cần báo lại sớm.
Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế thăm khám trực tiếp. Không tự dùng thuốc hoặc ngưng điều trị đang được bác sĩ chỉ định.
Tài liệu tham khảo
- Bệnh viện Y học cổ truyền Cần Thơ: Tài liệu xoa bóp bấm huyệt cơ bản – lựa chọn thao tác, phản hồi và chống chỉ định
- Bệnh viện Y học cổ truyền TP.HCM (2023): Phác đồ điều trị rối loạn giấc ngủ
- NHLBI: Insomnia – Diagnosis
- NCCIH: Massage Therapy – lợi ích và nguy cơ
- Yeung và cộng sự (2022): Self-administered acupressure for insomnia disorder – thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng
- Yeung và cộng sự (2023): Báo cáo cùng thử nghiệm tự bấm huyệt, gồm kết quả đo giấc ngủ bằng thiết bị đeo cổ tay
- NHLBI: Insomnia – Treatment
- NHLBI: Insomnia – Causes and Risk Factors