Thuốc Y học cổ truyền được dùng thế nào trong điều trị mất ngủ?

Ngày đăng:

Nghe người quen kể uống thuốc Đông y rồi ngủ tốt hơn, các bạn có thể muốn dùng thử bài thuốc ấy. Khi đi khám, ngoài chuyện khó ngủ, bác sĩ còn hỏi ăn uống có ngon miệng không, có hồi hộp hay thường thấy nóng, lạnh trong người không. Qua những biểu hiện này, bác sĩ tìm hiểu tình trạng của các bạn để chọn bài thuốc.

Thuốc y học cổ truyền trong điều trị mất ngủ được lựa chọn theo thể bệnh, tức nhóm biểu hiện bác sĩ nhận định qua hỏi bệnh, xem lưỡi, bắt mạch và thăm khám. Sau đó, bác sĩ mới chọn hướng điều trị, phương thuốc và cách gia giảm.

Vậy bác sĩ chọn và gia giảm bài thuốc như thế nào? Khi nhận thuốc và tái khám, các bạn cần trao đổi những gì? Hiểu rõ những việc này sẽ giúp các bạn dùng thuốc đúng hướng dẫn và kể lại những thay đổi trong quá trình điều trị.

Tủ thuốc gỗ và bàn ghế tiếp khách tại Nguyễn Phúc Đường
Không gian Đông y và tủ thuốc tại Nguyễn Phúc Đường.

1. Vì sao khám mất ngủ lại được hỏi cả chuyện ăn uống, nóng lạnh?

Ngủ chập chờn kèm hồi hộp, mệt và ăn kém là nhóm biểu hiện khác với khó ngủ kèm bứt rứt, khô miệng về đêm. Theo Đông y, bác sĩ có thể xem xét nhóm đầu theo hướng Tâm Tỳ hư, nhóm sau theo hướng âm hư hỏa vượng, rồi đối chiếu với lưỡi và mạch. [1]

Vì thế, các bạn nên kể cả những khó chịu tưởng như ít liên quan đến giấc ngủ, chẳng hạn thường đầy bụng sau ăn, dễ hồi hộp hay nóng bứt rứt về đêm. Bác sĩ sẽ kết hợp những thông tin này với kết quả thăm khám để lựa chọn hướng điều trị.

Bên cạnh nhận định theo Đông y, bác sĩ cần biết các bạn khó ngủ từ bao giờ, khó vào giấc hay dễ tỉnh, ban ngày bị ảnh hưởng ra sao. Bệnh đang điều trị, thuốc đang uống, ngáy lớn hoặc thức giấc vì nghẹt thở cũng cần được tìm hiểu. [2]

Cách nhận định thể bệnh rồi chọn phép trị, bài thuốc được gọi là biện chứng luận trị. Các bạn có thể hỏi bác sĩ: “Vì sao tình trạng của tôi phù hợp với bài thuốc này?”

2. Từ thể bệnh đến bài thuốc và cách gia giảm

Với người ngủ dễ tỉnh, ăn kém, mệt và hồi hộp, bác sĩ có thể cân nhắc hướng kiện Tỳ, dưỡng Tâm. Quy tỳ thang là 1 bài thuốc thường được nhắc đến theo hướng này. Khi dùng, bác sĩ theo dõi cả sức ăn, mức mệt và hồi hộp bên cạnh giấc ngủ. [3]

Còn khi khó ngủ đi cùng bứt rứt, khô miệng và những dấu hiệu của âm hư, bác sĩ có thể chọn hướng tư âm, thanh nhiệt. Bác sĩ sẽ dựa vào kết quả thăm khám để chọn vị thuốc và lượng dùng. Các bạn có thể tìm hiểu thêm về 4 bài thuốc Đông y thường dùng khi mất ngủ để hiểu cách lựa chọn từng phương thuốc. [1]

Gia giảm là thêm, bớt vị hoặc điều chỉnh lượng dùng. Ví dụ, đến lần tái khám, các bạn đã dễ ngủ hơn nhưng vẫn đầy bụng, ăn kém; bác sĩ sẽ xem lại những triệu chứng còn lại và các vị trong đơn trước khi quyết định giữ hay điều chỉnh thuốc. Hãy dùng theo đơn mới nếu có thay đổi.

Nghiên cứu đang đánh giá cách kê thuốc nào?

Thử nghiệm năm 2024 trên 116 người trưởng thành mất ngủ nguyên phát so sánh thuốc Đông y kê theo thể bệnh với giả dược, trong 4 tuần điều trị và 4 tuần theo dõi. So với nhóm dùng giả dược, nhóm dùng thuốc ngủ được lâu hơn và tự đánh giá chất lượng giấc ngủ tốt hơn. Riêng thời gian chờ vào giấc và thời gian thức giữa đêm, nghiên cứu không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa 2 nhóm. Các đơn trong nghiên cứu được bác sĩ lựa chọn theo từng người. [4]

3. Khi nhận thuốc, cần hỏi rõ cách dùng của chính loại được cấp

Thuốc Đông y có nhiều dạng: thuốc thang thường cần sắc, thuốc hoàn là dạng viên, thuốc tán là dạng bột; thuốc cao có thể ở dạng lỏng, đặc hoặc khô. Mỗi dạng có cách chuẩn bị, lượng dùng và bảo quản riêng. Vì vậy, khi nhận thuốc, các bạn cần được hướng dẫn cho đúng loại đang dùng.

Trước khi về, hãy hỏi rõ:

  • Lượng dùng và thời điểm uống: mỗi lần bao nhiêu, ngày mấy lần, uống vào lúc nào?
  • Chuẩn bị và bảo quản: nếu phải sắc thì dùng dụng cụ gì, bao nhiêu nước, sắc như thế nào; thuốc đã sắc hoặc pha giữ được bao lâu và bảo quản ở đâu?
  • Tái khám và liên hệ: khi nào cần khám lại; nếu thấy khó chịu sau uống thì liên hệ ở đâu?

Nếu quên 1 lần hoặc đã uống khác hướng dẫn, hãy hỏi nơi kê đơn cách xử trí trước lần tiếp theo; không tự uống gấp đôi để bù. Khi nhận thuốc lần sau, nên đối chiếu lại đơn để biết có thay đổi thành phần hoặc cách dùng không.

4. Giấc ngủ thay đổi thế nào và khi nào cần báo lại?

Khi tái khám, các bạn cứ kể theo những gì nhớ được: có dễ vào giấc hơn chưa, còn tỉnh giữa đêm không, tỉnh rồi có khó ngủ lại không. Cũng cần nói sáng dậy có đỡ mệt, ban ngày có tỉnh táo hơn và ăn uống, tiêu hóa thay đổi ra sao. [2]

Nếu đã dùng đúng hướng dẫn mà vẫn khó ngủ, hãy nói rõ thay vì tự tăng lượng hoặc mua thêm đơn cũ. Bác sĩ sẽ kiểm tra lại cách dùng, thuốc phối hợp và những yếu tố như lo âu, đau, giờ giấc sinh hoạt có còn làm giấc ngủ bị ảnh hưởng không.

Nếu buồn nôn, đau bụng, đi ngoài, phát ban hoặc có khó chịu mới sau uống, hãy tạm ngừng thuốc nghi gây triệu chứng và liên hệ nơi kê đơn. Giữ lại đơn, gói thuốc hoặc bao bì, đồng thời kể triệu chứng xuất hiện lúc nào để bác sĩ kiểm tra. Thuốc thảo dược cũng có thể gây tác dụng không mong muốn. [5]

Khó thở hoặc sưng môi, lưỡi sau dùng thuốc cần cấp cứu ngay. Các bạn không nên chờ đến lịch tái khám nếu có những biểu hiện này. [6]

5. Đang điều trị bằng thuốc khác, phối hợp Đông y thế nào?

Hãy mang theo đơn đang điều trị và bao bì các thuốc mua ngoài, trà thảo dược, sản phẩm hỗ trợ đang dùng. Bác sĩ cần xem tên, thành phần và lượng dùng trước khi kê thêm thuốc. Thuốc thảo dược có thể làm tăng hoặc giảm tác dụng của thuốc khác; uống cách nhau vài giờ vẫn có thể xảy ra tương tác. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ những loại nào có thể dùng cùng và cách dùng cụ thể. [7]

Nếu đang dùng thuốc ngủ nhóm benzodiazepine, việc giảm hoặc ngừng cần có kế hoạch với bác sĩ kê đơn. Ngừng đột ngột hoặc giảm quá nhanh có thể gây phản ứng cai nghiêm trọng, kể cả co giật. [8]

Người có bệnh gan, thận, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú cần báo rõ trước khi nhận thuốc. Hãy mang theo hồ sơ và đơn đang dùng để bác sĩ cân nhắc từng thành phần, trao đổi với bác sĩ điều trị nếu cần. [9]

Với mất ngủ mạn tính ở người lớn, liệu pháp nhận thức hành vi dành cho mất ngủ (CBT-I) là phương pháp được ưu tiên lựa chọn khi bắt đầu điều trị. Trong chương trình này, người bệnh được hướng dẫn điều chỉnh giờ giấc, cách sử dụng giường ngủ và những lo lắng khiến mình khó ngủ kéo dài. Ngay khi lập kế hoạch điều trị, các bạn có thể hỏi bác sĩ nơi tiếp cận CBT-I và thuốc Đông y sẽ được dùng với mục đích gì. [10]

Các bạn có thể đọc thêm bài các phương pháp điều trị mất ngủ bằng y học cổ truyền để hiểu những lựa chọn ngoài dùng thuốc.

Hiểu đơn thuốc để trao đổi rõ hơn trong quá trình điều trị

Trước khi dùng, các bạn cần biết vì sao được chọn bài thuốc ấy và cách dùng cụ thể. Trong quá trình điều trị, những thay đổi về giấc ngủ, sức ăn, mức mệt và khó chịu sau uống sẽ giúp bác sĩ quyết định giữ hay gia giảm đơn.

Khi đến khám tại Nguyễn Phúc Đường, các bạn có thể mang theo các đơn đang dùng và trao đổi với bác sĩ Phúc Minh những điều chưa rõ. Hãy hỏi lại ngay nếu chưa hiểu cách sắc, lượng uống hoặc lịch tái khám.

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế thăm khám trực tiếp. Không tự dùng thuốc hoặc ngưng điều trị đang được bác sĩ chỉ định.

Tài liệu tham khảo

  1. Bệnh viện Y học cổ truyền TP.HCM (2023): Phác đồ điều trị rối loạn giấc ngủ
  2. NHLBI: Insomnia – Diagnosis
  3. CDC Ninh Bình: Bài thuốc trị suy nhược thần kinh – tham khảo Quy tỳ thang
  4. Xiong và cộng sự (2024): Efficacy of Chinese Medicine Treatment Based on Syndrome Differentiation for Primary Insomnia
  5. NCCIH: Using Dietary Supplements Wisely – tác dụng không mong muốn và thông tin cần báo
  6. NHS: Anaphylaxis – dấu hiệu dị ứng nghiêm trọng cần cấp cứu
  7. NCCIH: Herb-Drug Interactions
  8. FDA: Cảnh báo an toàn và phản ứng cai thuốc nhóm benzodiazepine
  9. NHS: Herbal medicines and complementary therapies – an toàn khi đang có bệnh, dùng thuốc hoặc mang thai
  10. NHLBI: Insomnia – Treatment

Zalo BS Phúc Minh

Liên hệ qua Zalo số 0902 006 022.

Dùng Zalo trên máy tính? Tìm số 0902 006 022 trong Zalo.

Mở Zalo Web