Lạc tiên giúp gì cho người mất ngủ, khó ngủ?

Ngày đăng:

“Uống Lạc tiên cho dễ ngủ” là lời mách khá quen. Ở nhiều nơi, cây này còn được gọi là dây nhãn lồng hay chùm bao, với những quả tròn được lớp lá mảnh bao bọc như chiếc lồng. Khi muốn dùng để chăm sóc giấc ngủ, các bạn cần biết mình đang dùng loài nào, dưới dạng trà hay thuốc và cách dùng có phù hợp với sức khỏe không.

Theo kinh nghiệm dùng thuốc Nam, Lạc tiên được dùng với mục đích an thần, hỗ trợ người khó ngủ, ngủ không yên. Khi tư vấn, bác sĩ còn xem các bạn khó vào giấc hay dễ tỉnh, có hồi hộp, đau nhức hoặc những vấn đề sức khỏe đi kèm. [1]

Điểm dễ nhầm khi tìm thông tin trên mạng là Lạc tiên thường dùng ở Việt Nam và “passionflower” trong nhiều nghiên cứu quốc tế là 2 loài khác nhau. Hiểu điểm này sẽ giúp các bạn đọc đúng lời giới thiệu trên nhãn sản phẩm.

Dây Lạc tiên có hoa trắng tím và quả được lá bắc dạng sợi bao quanh
Hoa, lá và quả Lạc tiên – minh họa AI.

1. Lạc tiên, nhãn lồng và chùm bao có phải cùng 1 cây?

Ở Việt Nam, Lạc tiên còn được gọi là nhãn lồng, chùm bao; tên khoa học là Passiflora foetida. Cây có thân leo, tua cuốn, lá chia thùy và quả nằm trong những lá bắc xẻ thành sợi. Phần trên mặt đất, thường là thân mang lá, được dùng làm dược liệu. [2]

Các tên quen thuộc có thể khác theo vùng. Nếu định dùng cây tự hái, các bạn nên nhờ người có chuyên môn xác định đúng loài và bộ phận dùng. Ảnh trong bài giúp hình dung cây; khi mua dược liệu, cần biết rõ nơi cung cấp và không dùng phần đã mốc, biến màu hoặc có mùi lạ.

Còn Passiflora incarnata, thường gọi là Lạc tiên tây, là loài được đề cập trong tài liệu “passionflower” của NCCIH, cơ quan nghiên cứu về sức khỏe bổ sung và tích hợp thuộc NIH Hoa Kỳ. Khi xem sản phẩm nhập khẩu, hãy đọc tên khoa học thay vì chỉ dựa vào chữ “Lạc tiên” được dịch trên nhãn. [3]

2. Đông y chọn Lạc tiên khi chăm sóc người khó ngủ như thế nào?

Trong cách dùng cổ truyền, an thần là hướng giúp tinh thần yên ổn, hỗ trợ người khó ngủ, ngủ chập chờn. Lạc tiên được dùng trong thuốc hoặc chế phẩm theo hướng này. [1]

Đến khám vì mất ngủ, các bạn có thể được hỏi cả chuyện ban ngày: gần đây có lo nghĩ nhiều không, sức ăn thế nào, có hồi hộp hoặc đau nhức không. Ví dụ, người trằn trọc vì còn căng thẳng sẽ cần được tìm hiểu khác với người thường tỉnh vì đau lưng hoặc khó thở. Những câu trả lời ấy giúp bác sĩ lựa chọn cách điều trị và quyết định có dùng Lạc tiên hay không.

Ngoài cây khô để sắc, Lạc tiên còn xuất hiện trong trà túi lọc, cao, viên hoặc sản phẩm phối hợp. Có gói ghi thêm tâm sen, bình vôi hay các vị khác. Khi đó, cách dùng và lưu ý cần được kiểm tra cho cả công thức, vì các thành phần có thể có công dụng và kiêng kỵ riêng.

Nếu đã dùng sản phẩm, các bạn hãy mang theo vỏ hộp hoặc nhãn. Bác sĩ sẽ biết chính xác thành phần, dạng dùng và lượng nhà sản xuất ghi, thay vì phải đoán từ tên gọi “trà ngủ ngon”.

3. Nghiên cứu về Lạc tiên cho biết điều gì?

Với Lạc tiên thường dùng ở Việt Nam: nghiên cứu trên động vật

Nghiên cứu năm 2021 thử dịch chiết cồn từ lá Passiflora foetida trên chuột nhắt. Các nhà nghiên cứu ghi nhận tác dụng an thần qua phép thử phản xạ và vận động. Thí nghiệm này không khảo sát người uống nước sắc hay trà Lạc tiên, nên không cung cấp kết quả về số giờ ngủ hoặc lượng trà cần dùng ở người. [4]

Với Lạc tiên tây: đã có thử nghiệm ở người mất ngủ

Trong 1 thử nghiệm dùng Passiflora incarnata trong 2 tuần, tổng thời gian ngủ tăng nhiều hơn so với nhóm dùng giả dược. Tuy nhiên, thời gian thức sau khi đã vào giấc và hiệu suất ngủ không khác rõ giữa 2 nhóm. Hiệu suất ngủ là tỷ lệ thời gian thực sự ngủ so với thời gian nằm trên giường. [5]

Điểm cần nhớ khi chọn sản phẩm là 2 nghiên cứu dùng 2 loài cây và dạng chiết xuất khác nhau. Nếu lời quảng cáo dẫn nghiên cứu về P. incarnata nhưng nhãn ghi P. foetida, hãy nhờ bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra trước khi dựa vào lời giới thiệu đó để sử dụng.

4. Đang dùng Lạc tiên, cần chú ý những gì?

Kiểm tra việc phối hợp với thuốc và sản phẩm khác

Hãy cho bác sĩ biết thuốc ngủ, thuốc đang điều trị bệnh và các trà, viên thảo dược đang dùng. Thảo dược có thể tương tác với thuốc; thêm nhiều sản phẩm cùng lúc cũng khiến việc tìm nguyên nhân khó chịu sau uống trở nên khó hơn. Không tự ngừng thuốc đã kê để chuyển sang Lạc tiên. [6]

Phụ nữ mang thai, người cho con bú, người định dùng cho trẻ em hoặc sắp phẫu thuật nên hỏi người điều trị trước khi sử dụng. Riêng P. incarnata, NCCIH khuyến cáo tránh dùng trong thai kỳ và lưu ý khả năng tương tác với thuốc gây mê. Khi tư vấn, bác sĩ cần biết đúng sản phẩm và loài đang dùng. [3][7]

Trao đổi cả giấc ngủ lẫn cảm giác sau dùng

Khi tái khám, các bạn cứ kể theo những gì nhận thấy: có dễ vào giấc hơn không, còn tỉnh giữa đêm không, sáng dậy có đỡ mệt không. Nếu buồn ngủ nhiều, chóng mặt hoặc xuất hiện khó chịu sau uống, hãy tạm ngừng sản phẩm nghi gây triệu chứng và liên hệ nơi tư vấn. Tránh lái xe, vận hành máy khi không đủ tỉnh táo.

Nếu dùng mà vẫn trằn trọc, đừng tự tăng lượng hay phối thêm thuốc ngủ. Cần tìm xem khó ngủ còn liên quan đến lo âu, đau, giờ giấc hay bệnh khác. Đặc biệt, hãy báo rõ nếu có ngáy lớn, thức giấc vì nghẹt thở hoặc buồn ngủ nhiều ban ngày. [8]

Với mất ngủ mạn tính ở người lớn, liệu pháp nhận thức hành vi dành cho mất ngủ (CBT-I) là lựa chọn điều trị đầu tay. Phương pháp này giúp thay đổi những suy nghĩ và thói quen duy trì mất ngủ. Các bạn có thể hỏi cách tiếp cận CBT-I ngay khi lập kế hoạch điều trị, cùng vai trò của bài thuốc Đông y trong trường hợp của mình. [9]

Từ lời mách quen thuộc đến cách dùng phù hợp

Lạc tiên là cây thuốc Nam quen thuộc, nhưng khi dùng để chăm sóc giấc ngủ, các bạn cần biết đúng loài, thành phần và dạng sản phẩm. Điều quan trọng sau dùng là giấc ngủ cùng sinh hoạt ban ngày thay đổi ra sao, có xuất hiện khó chịu hay không.

Khi khám tại Nguyễn Phúc Đường, các bạn có thể mang theo sản phẩm để trao đổi với bác sĩ Phúc Minh. Nếu muốn hiểu thêm các vị thường được phối hợp, có thể đọc bài 7 vị thuốc thường gặp trong bài thuốc mất ngủ.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo. Các bạn cần được thăm khám và tư vấn trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.

Tài liệu tham khảo

  1. Khoa Dược, Đại học Tôn Đức Thắng: Lạc tiên – định danh và công dụng cổ truyền
  2. Đại học Y Dược TP.HCM: Lạc tiên – Passiflora foetida, tên gọi, bộ phận dùng và phân biệt loài
  3. NCCIH: Passionflower – nghiên cứu và an toàn của Passiflora incarnata
  4. Saputri và cộng sự (2021): Sedative effect test of ethanol extract of rambusa (Passiflora foetida) leaves to male mice
  5. Lee và cộng sự (2020): Effects of Passiflora incarnata Linnaeus on polysomnographic sleep parameters in subjects with insomnia disorder – thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng
  6. NCCIH: Herb-Drug Interactions
  7. NHS: Herbal medicines and complementary therapies – thuốc đang dùng và những đối tượng cần lưu ý
  8. NHLBI: Insomnia – Diagnosis
  9. NHLBI: Insomnia – Treatment

Zalo BS Phúc Minh

Liên hệ qua Zalo số 0902 006 022.

Dùng Zalo trên máy tính? Tìm số 0902 006 022 trong Zalo.

Mở Zalo Web