Viễn chí hỗ trợ điều trị mất ngủ, khó ngủ như thế nào?

Ngày đăng:

Trong đơn thuốc mất ngủ, bên cạnh táo nhân hay long nhãn, các bạn có thể thấy tên Viễn chí. Vị thuốc này được dùng để làm gì? Vì sao cùng khó ngủ nhưng đơn của người này có Viễn chí, đơn của người khác lại không?

Theo Đông y, Viễn chí có công năng an thần, ích trí và thường được phối hợp với các vị khác khi người bệnh khó ngủ, hồi hộp, hay quên. Bác sĩ chọn vị thuốc dựa trên những biểu hiện đi kèm và thể bệnh, đồng thời xem xét bệnh đang điều trị, thuốc đang dùng và các trường hợp kiêng kỵ.

Để hiểu vai trò của Viễn chí trong đơn, cần xem cả bài thuốc và cách bào chế. Những phần dưới đây giải thích từng điểm để các bạn dễ trao đổi khi nhận thuốc hoặc tái khám.

Tủ thuốc gỗ và bàn ghế tiếp khách tại Nguyễn Phúc Đường
Không gian Đông y và tủ thuốc tại Nguyễn Phúc Đường.

1. Viễn chí là gì? “An thần, ích trí” được hiểu thế nào?

Theo Dược điển Việt Nam V, Viễn chí là rễ khô của Polygala tenuifolia hoặc Polygala sibirica. [1]

Trong Đông y, an thần là hướng giúp tinh thần yên ổn, hỗ trợ người khó ngủ, hồi hộp; ích trí là công năng cổ truyền gắn với chứng hay quên. [1]

Chẳng hạn, khi khó ngủ đi cùng hồi hộp, mau quên và ăn kém, bác sĩ sẽ tìm hiểu cả nhóm biểu hiện ấy, kết hợp xem lưỡi và bắt mạch rồi mới chọn bài thuốc. Bài thuốc được chọn có thể có Viễn chí, cùng những vị dùng để chăm sóc sức ăn và các triệu chứng đi kèm.

2. Vì sao Viễn chí có trong những bài thuốc khác nhau?

Cùng có Viễn chí, nhưng các bài thuốc có thể được dùng theo những hướng khác nhau. Những vị phối hợp và mục đích điều trị của cả bài được lựa chọn theo thể bệnh. Dưới đây là 2 ví dụ thường gặp.

Trong Quy tỳ thang: chú ý ngủ kém đi cùng ăn kém, mệt và hồi hộp

Quy tỳ thang có Viễn chí cùng toan táo nhân, long nhãn và các vị khác. Theo Đông y, bài được dùng theo hướng kiện Tỳ, dưỡng Tâm, an thần khi biểu hiện phù hợp với thể Tâm Tỳ hư. Vì thế, khi dùng bài này, bác sĩ sẽ hỏi cả sức ăn, mức mệt và hồi hộp bên cạnh giấc ngủ. [2]

Trong Thiên vương bổ tâm đan: chú ý khó ngủ kèm biểu hiện âm hư

Ở bài này, Viễn chí được phối hợp với các vị như sinh địa, huyền sâm, mạch môn. Hướng dùng cổ truyền là tư âm, dưỡng huyết, an thần; khi lựa chọn, bác sĩ thường tìm hiểu thêm tình trạng bứt rứt, khô miệng và những biểu hiện khác của âm hư. [3]

Nếu dùng sản phẩm mang tên Thiên vương bổ tâm đan, các bạn nên mang bao bì để bác sĩ xem thành phần. Một số công thức có chu sa, là dược liệu khoáng chứa thủy ngân. Không tự mua chu sa thêm vào thuốc hoặc làm theo công thức trên mạng. [3][4]

Các bạn có thể đọc thêm bài 4 bài thuốc Đông y thường dùng khi mất ngủ để phân biệt các hướng điều trị này.

3. Viễn chí cần được bào chế ra sao và ai không nên dùng?

Vì sao không nên tự mua rễ về thêm vào thang thuốc?

Dược điển Việt Nam V mô tả việc loại lõi gỗ và chế với nước sắc cam thảo. Dược liệu cần được bào chế trước khi cấp thuốc; các bạn không nên tự thêm rễ mua ngoài vào đơn đã kê. [1]

Hướng dẫn quốc gia về cảnh giác dược của Bộ Y tế lưu ý Viễn chí còn lõi do chế biến chưa đúng có thể gây buồn nôn, nôn. Vì vậy, cách bào chế cũng cần được kiểm tra khi người bệnh khó chịu sau uống. [5]

Những trường hợp cần báo trước khi nhận thuốc

Dược điển Việt Nam V ghi người viêm loét dạ dày, phụ nữ có thai và người trầm cảm không nên dùng Viễn chí. Nếu các bạn đang điều trị 1 trong những tình trạng này hoặc nghi có thai, hãy báo trước để bác sĩ kiểm tra đơn và chọn phương án khác. [1]

Cũng cần cho bác sĩ biết các thuốc kê đơn, thuốc mua ngoài và sản phẩm thảo dược đang dùng. Thuốc thảo dược có thể tương tác với thuốc khác; kiểm tra toàn bộ đơn sẽ giúp tránh phối hợp không phù hợp. Các bạn không nên tự thêm Viễn chí vào thuốc ngủ đang uống. [6]

Nếu buồn nôn hoặc nôn sau khi uống thì làm gì?

Hãy tạm ngừng thang thuốc nghi gây khó chịu và liên hệ nơi kê đơn trước lần uống tiếp theo. Nên giữ lại đơn, gói thuốc hoặc bao bì để bác sĩ kiểm tra. Buồn nôn có thể liên quan đến bào chế, thành phần khác trong thang hoặc bệnh tiêu hóa đi kèm; cần tìm nguyên nhân cụ thể trước khi dùng tiếp.

Nếu nôn ra máu hoặc xuất hiện khó thở, sưng môi hay lưỡi, cần đến cơ sở y tế ngay. Đây là những dấu hiệu cần được xử trí sớm, bất kể thang thuốc có Viễn chí hay không. [7][8]

4. Nghiên cứu cho biết gì về Viễn chí và giấc ngủ?

Nghiên cứu được trích dẫn ở đây, công bố năm 2020, thực hiện trên chuột cống được tạo mô hình lão hóa và mất ngủ. Các nhà nghiên cứu ghi nhận Viễn chí kéo dài thời gian ngủ trong phép thử gây ngủ bằng pentobarbital. Nghiên cứu không khảo sát người mất ngủ, nên không cung cấp liều dùng hay thời gian điều trị cho người bệnh. [9]

Trong điều trị thực tế, các bạn thường dùng cả bài thuốc có nhiều thành phần. Khi tái khám, hãy kể có dễ vào giấc hơn không, còn tỉnh nhiều lần không và ban ngày có đỡ mệt không. Nếu xuất hiện khó chịu sau uống, cần báo cùng với những thay đổi về giấc ngủ để bác sĩ quyết định giữ hay điều chỉnh đơn.

Khó ngủ kéo dài còn cần tìm các nguyên nhân như lo âu, đau, ngưng thở khi ngủ hoặc ảnh hưởng của thuốc đang dùng. Với mất ngủ mạn tính ở người lớn, liệu pháp nhận thức hành vi dành cho mất ngủ (CBT-I) là lựa chọn điều trị đầu tay. Các bạn nên được tư vấn về phương pháp này ngay từ khi lập kế hoạch điều trị, cùng với việc cân nhắc bài thuốc Đông y phù hợp. [10][11]

Hiểu Viễn chí trong chính bài thuốc mình đang dùng

Điều nên hỏi khi thấy Viễn chí trên đơn là vị thuốc được chọn cho biểu hiện nào, đã được bào chế ra sao và có phù hợp với bệnh, thuốc đang dùng hay không. Hãy nhờ bác sĩ giải thích những điểm chưa rõ trước khi dùng thuốc.

Khi khám tại Nguyễn Phúc Đường, các bạn có thể mang theo đơn hoặc bao bì sản phẩm để trao đổi với bác sĩ Phúc Minh. Hãy nói rõ bệnh đang điều trị và những khó chịu đã gặp sau uống thuốc để được tư vấn cụ thể.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo. Các bạn cần được thăm khám và tư vấn trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Y tế: Dược điển Việt Nam V, chuyên luận Viễn chí (rễ), trang 3–4 của bản quét
  2. CDC Ninh Bình: Bài thuốc trị suy nhược thần kinh – tham khảo Quy tỳ thang
  3. Trường Cao đẳng Y Dược Tuệ Tĩnh Hà Nội: Bài thuốc chữa chứng mất ngủ
  4. Cơ quan Quản lý Y học cổ truyền Hồng Kông: Herbal Medicines and Heavy Metals
  5. Bộ Y tế (2015): Hướng dẫn quốc gia về cảnh giác dược – dược liệu chế biến chưa đúng quy định
  6. NCCIH: Herb-Drug Interactions
  7. NHS: Vomiting blood – cần được trợ giúp y tế khi nôn ra máu
  8. NHS: Anaphylaxis – dấu hiệu dị ứng nặng và xử trí cấp cứu
  9. Ren và cộng sự (2020): Sedative and Hypnotic Effects and Transcriptome Analysis of Polygala tenuifolia in Aged Insomnia Rats – nghiên cứu trên động vật
  10. NHLBI: Insomnia – Diagnosis
  11. NHLBI: Insomnia – Treatment

Zalo BS Phúc Minh

Liên hệ qua Zalo số 0902 006 022.

Dùng Zalo trên máy tính? Tìm số 0902 006 022 trong Zalo.

Mở Zalo Web