Điều trị mất ngủ bằng Y học cổ truyền: Liệu trình gồm gì, bao lâu có hiệu quả?

Ngày đăng:

“Tôi phải uống thuốc bao lâu? Có cần đến châm cứu thường xuyên không?” Đây là những điều người mất ngủ thường muốn biết trước khi bắt đầu điều trị. Sau nhiều đêm trằn trọc, các bạn vừa mong ngủ tốt hơn, vừa cần thu xếp công việc và thời gian đi lại.

Với Đông y, liệu trình được xây dựng từ kết quả thăm khám: bác sĩ nhận định thể bệnh, lựa chọn phương pháp, hướng dẫn cách thực hiện và hẹn tái khám. Ở mỗi lần khám sau, đơn thuốc hoặc cách điều trị có thể được điều chỉnh theo những thay đổi của người bệnh.

Giường thăm khám và bàn ghế gỗ trong phòng khám Nguyễn Phúc Đường
Phòng thăm khám tại Nguyễn Phúc Đường.

1. Buổi khám đầu giúp xác định hướng điều trị

Có người khó vào giấc, nằm rất lâu mới ngủ; người khác ngủ được nhưng thường tỉnh giữa đêm rồi thao thức đến sáng. Bác sĩ cần biết tình trạng ấy bắt đầu từ khi nào, lặp lại ra sao và khiến ban ngày mệt mỏi đến mức nào. Những điều các bạn đã thử, kể cả thuốc hoặc trà hỗ trợ ngủ, cũng cần được nói rõ. [1]

Trong thăm khám Đông y, bác sĩ còn hỏi về ăn uống, tiêu hóa, hồi hộp, cảm giác nóng lạnh và những điều đang lo nghĩ. Kết hợp với xem lưỡi, bắt mạch, các thông tin này giúp phân biệt thể bệnh. Chẳng hạn, người ngủ chập chờn kèm hồi hộp, ăn kém và mệt được xem xét khác với người khó ngủ kèm bứt rứt, khô miệng, nóng lòng bàn tay chân. [2]

Từ đó, bác sĩ mới lựa chọn bài thuốc và phương pháp phối hợp. Nếu đang điều trị bệnh khác, các bạn nên mang theo đơn thuốc và kết quả khám đã có. Ngáy lớn, thức giấc vì nghẹt thở hoặc buồn ngủ nhiều ban ngày cũng cần được báo rõ để bác sĩ kiểm tra thêm nguyên nhân ảnh hưởng giấc ngủ. [1]

2. Liệu trình Đông y có thể gồm những gì?

Sau thăm khám, bác sĩ sẽ giải thích các bạn cần dùng thuốc, châm cứu, xoa bóp bấm huyệt hay kết hợp những phương pháp nào. Việc lựa chọn dựa trên thể bệnh, sức khỏe và các triệu chứng đi kèm. [2]

Thuốc cổ truyền được kê theo thể bệnh

Thuốc cổ truyền thường được phối hợp thành bài. Chẳng hạn, với người được nhận định thể Tâm Tỳ lưỡng hư, bác sĩ có thể cân nhắc Quy tỳ thang. Khi gia giảm bài thuốc, bác sĩ thay đổi thành phần hoặc lượng dùng của các vị theo kết quả khám và những triệu chứng đi kèm. [2]

Đơn thuốc cần có cách dùng và số ngày sử dụng trước lần tái khám. Ngoài giấc ngủ, bác sĩ còn theo dõi việc ăn uống, tiêu hóa và các biểu hiện như hồi hộp, bứt rứt để quyết định giữ đơn hiện tại hay điều chỉnh.

Châm cứu và xoa bóp bấm huyệt

Nếu có chỉ định châm cứu, bác sĩ lựa chọn huyệt và hình thức châm kim bằng tay hoặc điện châm theo kết quả khám. Điện châm sử dụng thiết bị tạo dòng điện nhỏ qua kim. Các bạn có thể tìm hiểu thêm trong bài châm cứu hỗ trợ điều trị mất ngủ. [3]

Với người khó ngủ kèm căng mỏi cổ vai, xoa bóp bấm huyệt có thể được phối hợp để giảm khó chịu và hỗ trợ thư giãn. [2] [4]

Dưỡng sinh và điều chỉnh sinh hoạt

Việc chăm sóc tiếp tục trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu thường uống cà phê muộn, cần giảm hoặc đổi thời điểm dùng; nếu làm việc đến sát giờ ngủ, nên dành thời gian nghỉ trước khi lên giường. Đi bộ, vận động nhẹ hoặc bài tập thư giãn có thể được hướng dẫn tùy sức khỏe. [5]

Điều trị phối hợp khi mất ngủ mạn tính

Với mất ngủ mạn tính ở người lớn, liệu pháp nhận thức hành vi dành cho mất ngủ (CBT-I) thường được khuyến nghị là lựa chọn điều trị đầu tiên. Chương trình giúp điều chỉnh nỗi lo về giấc ngủ và những thói quen khiến khó ngủ kéo dài. Các bạn có thể đề nghị bác sĩ tư vấn nơi thực hiện và cách phối hợp với điều trị đang dùng. [5]

Bác sĩ Phúc Minh bắt mạch cho người bệnh tại Nguyễn Phúc Đường
Thăm khám và bắt mạch tại Nguyễn Phúc Đường.

3. Điều trị thường kéo dài bao lâu?

Điều trị thường được sắp xếp theo từng đợt để có thời điểm tái khám và điều chỉnh. Độ dài mỗi đợt phụ thuộc vào phương pháp được chọn, thời gian mất ngủ và những bệnh đang ảnh hưởng giấc ngủ.

Với châm cứu, hướng dẫn quốc tế năm 2026 đề xuất 1 lịch thực hiện gồm 3 buổi mỗi tuần trong ít nhất 4 tuần, với thời gian lưu kim khoảng 30 phút. Đây là lịch tham khảo của hướng dẫn; sau thăm khám, bác sĩ sẽ xác định số buổi và thời điểm tái khám cho từng người. [6]

Với thuốc cổ truyền, đơn thuốc ghi số ngày sử dụng và ngày tái khám. Đến lịch hẹn, bác sĩ dựa vào giấc ngủ và các triệu chứng đi kèm để quyết định kê tiếp hoặc gia giảm.

Nếu thực hiện CBT-I, chương trình thường kéo dài khoảng 6–8 tuần, gồm các buổi hướng dẫn và thực hành thay đổi suy nghĩ, hành vi liên quan đến giấc ngủ. [5]

Lịch điều trị được dự kiến trước, còn mức cải thiện cần được xem ở từng lần tái khám. Có người bớt khó vào giấc nhưng vẫn tỉnh giữa đêm; có người ngủ liền mạch hơn nhưng sáng dậy vẫn mệt. Những thay đổi cụ thể này giúp bác sĩ quyết định tiếp tục hay điều chỉnh.

4. Những thay đổi nào cho thấy việc điều trị đang có hiệu quả?

Hiệu quả được đánh giá qua giấc ngủ ban đêm và sức khỏe ban ngày. Khi tái khám, các bạn có thể kể những thay đổi mình nhận thấy:

  • Có dễ ngủ hơn, bớt nằm trằn trọc trước khi vào giấc không?
  • Còn thức nhiều lần giữa đêm không, tỉnh rồi có dễ ngủ lại không?
  • Sáng dậy có đỡ mệt và ban ngày có tập trung làm việc hơn không?
  • Những khó chịu đi kèm như hồi hộp, bứt rứt hoặc ăn kém đã giảm chưa?

Nếu có đêm ngủ sâu nhưng những đêm khác vẫn thường xuyên thức giấc, hãy kể cả diễn biến đó. Bác sĩ cũng cần biết các bạn đã dùng thuốc thế nào, có nghỉ buổi điều trị hoặc dùng thêm sản phẩm nào khác không. [1]

Khi giấc ngủ vẫn chưa cải thiện

Nếu đã bớt căng mỏi cổ vai nhưng về đêm vẫn trằn trọc, bác sĩ cần tìm hiểu thêm những vấn đề như lo âu, giờ giấc sinh hoạt hoặc thuốc đang dùng có thể ảnh hưởng giấc ngủ. Việc điều chỉnh sẽ dựa vào những vấn đề còn tồn tại và kết quả thăm khám. [1]

Nếu đang dùng thuốc ngủ hoặc thuốc điều trị bệnh khác, hãy báo đầy đủ trước khi dùng thêm thuốc cổ truyền. Thảo dược có thể tương tác với thuốc; việc thay đổi đơn đang điều trị cần được trao đổi với bác sĩ kê đơn. [7]

Đau bụng, buồn nôn hoặc những khó chịu mới sau uống thuốc cần được báo sớm để bác sĩ kiểm tra. Trong buổi châm cứu, nếu đau nhói, chóng mặt hay khó chịu, hãy nói ngay với người thực hiện để được xử trí. [3]

Trước khi bắt đầu điều trị tại Nguyễn Phúc Đường

Trước khi ra về, các bạn cần nắm rõ tên thuốc, cách dùng, lịch thực hiện các phương pháp tại phòng khám và ngày tái khám. Nếu khó thu xếp thời gian do công việc hoặc đi lại, hãy trao đổi với bác sĩ Phúc Minh để thống nhất lịch điều trị có thể thực hiện.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo. Các bạn cần được thăm khám và tư vấn trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.

Tài liệu tham khảo

  1. NHLBI: Insomnia – Diagnosis
  2. Bệnh viện Y học cổ truyền TP.HCM (2023): Phác đồ điều trị rối loạn giấc ngủ theo YHCT
  3. NCCIH: Acupuncture – Effectiveness and Safety
  4. NCCIH: Massage Therapy – lợi ích và an toàn
  5. NHLBI: Insomnia – Treatment
  6. Wang và cộng sự (2026): Hướng dẫn quốc tế về châm cứu trong điều trị mất ngủ
  7. NCCIH: Herb-Drug Interactions

Zalo BS Phúc Minh

Liên hệ qua Zalo số 0902 006 022.

Dùng Zalo trên máy tính? Tìm số 0902 006 022 trong Zalo.

Mở Zalo Web