Châm cứu hỗ trợ điều trị mất ngủ, khó ngủ như thế nào?

Ngày đăng:

“Châm cứu có giúp tôi dễ ngủ hơn không? Châm ở đâu, có đau không?” Nếu đã nhiều đêm nằm trằn trọc, đây có lẽ cũng là những điều các bạn muốn biết khi tìm hiểu phương pháp này.

Châm cứu là phương pháp không dùng thuốc của Đông y, sử dụng kim nhỏ tác động vào các huyệt trên cơ thể. Với người mất ngủ, bác sĩ sẽ tìm hiểu kiểu khó ngủ, những triệu chứng đi kèm và sức khỏe hiện tại trước khi chọn huyệt, hình thức châm và lịch điều trị. Bài viết dưới đây giúp các bạn hình dung từ buổi khám đến lúc theo dõi kết quả.

Bác sĩ Phúc Minh bắt mạch cho người bệnh tại Nguyễn Phúc Đường
Bác sĩ Phúc Minh bắt mạch tại Nguyễn Phúc Đường.

1. Bác sĩ chọn huyệt châm cứu mất ngủ như thế nào?

Đông y gọi mất ngủ là chứng thất miên, còn gọi là bất mị. Khi khám, bác sĩ hỏi các bạn khó vào giấc hay dễ tỉnh giữa đêm, đồng thời tìm hiểu những biểu hiện như hồi hộp, bứt rứt, ăn kém hoặc khô miệng. Kết hợp lời kể với xem lưỡi và bắt mạch giúp bác sĩ nhận định thể bệnh, từ đó lựa chọn cách điều trị. [1]

Theo lý luận Đông y, việc chọn huyệt nhằm điều hòa khí huyết, kinh lạc và an thần. Các huyệt thường được sử dụng có Nội quan, Thần môn, Bách hội và An miên. Bác sĩ có thể phối hợp thêm huyệt theo các triệu chứng đi kèm. [1] Các bạn có thể xem hình minh họa những huyệt thường dùng cho người mất ngủ để dễ hình dung vị trí trên cơ thể.

Buổi khám cũng cần làm rõ những vấn đề đang cản trở giấc ngủ. Chẳng hạn, có người tỉnh vì đau nhức, người khác ngáy lớn rồi thức giấc vì nghẹt thở. Những tình trạng này cần được kiểm tra và điều trị theo nguyên nhân, bên cạnh việc cân nhắc châm cứu. [2]

2. Một buổi châm cứu diễn ra thế nào, cảm giác ra sao?

Trước khi châm

Người thực hiện giải thích vùng sẽ châm, hướng dẫn tư thế nằm hoặc ngồi để các bạn thoải mái và thuận tiện khi đặt kim. Nếu sợ kim hoặc từng choáng khi làm thủ thuật, hãy nói từ đầu để được chuẩn bị và theo dõi kỹ hơn. [3]

Đặt kim và lưu kim

Sau khi sát khuẩn vùng da, người thực hiện đưa kim vô khuẩn dùng 1 lần vào các huyệt đã chọn. Với châm bằng tay, kim có thể được vê nhẹ để tạo kích thích. Với điện châm, thiết bị được nối vào kim để tạo dòng điện nhỏ; cường độ được điều chỉnh trong quá trình thực hiện. [3] [4]

Khi kim được đặt, các bạn có thể cảm thấy châm chích nhẹ, sau đó là cảm giác căng hoặc tức quanh huyệt. Nếu đau nhói, chóng mặt, buồn nôn hay vã mồ hôi, hãy báo ngay để người thực hiện kiểm tra và xử trí. Các bạn không cần cố chịu đau trong buổi châm. [3] [5]

Kết thúc buổi châm

Khi hết thời gian lưu kim, người thực hiện rút kim và kiểm tra vị trí châm. Có thể xuất hiện ê nhẹ hoặc vết bầm nhỏ tại chỗ. Nếu còn choáng hay mệt, hãy nói rõ và nghỉ tại cơ sở điều trị trước khi ra về. [3] [5]

Thao tác châm cứu vùng khớp gối cho người bệnh
Châm cứu vùng khớp gối tại Nguyễn Phúc Đường.

3. Hiệu quả của châm cứu và vai trò của điều trị phối hợp

Điều người mất ngủ mong đợi là bớt nằm chờ ngủ, ít thức giữa đêm và sáng dậy đỡ mệt. Khi đánh giá châm cứu, những thay đổi này cần được theo dõi qua các đêm ở nhà, kể cả khi các bạn thấy thư giãn ngay sau buổi châm.

Hướng dẫn quốc tế năm 2026 đề xuất cân nhắc châm bằng tay hoặc điện châm cho mất ngủ mạn tính. Tuy nhiên, độ chắc chắn của bằng chứng mới ở mức thấp đến trung bình, nên đây là khuyến nghị có điều kiện: việc lựa chọn cần xét cả lợi ích dự kiến, mong muốn của người bệnh và khả năng thực hiện điều trị. [6]

Hiện các hướng dẫn còn khác nhau về vai trò của phương pháp này. Hướng dẫn VA/DoD năm 2025 nhận định dữ liệu về châm cứu trên cơ thể chưa đủ để khuyến nghị sử dụng hay khuyến nghị không sử dụng cho mất ngủ mạn tính. Vì vậy, khi tư vấn châm cứu, bác sĩ cũng cần trao đổi những lựa chọn điều trị khác với người bệnh. [7]

Với mất ngủ mạn tính, cần biết thêm về CBT-I

Liệu pháp nhận thức hành vi dành cho mất ngủ (CBT-I) thường được khuyến nghị là lựa chọn điều trị đầu tiên cho người lớn bị mất ngủ kéo dài. Chương trình giúp điều chỉnh nỗi lo về giấc ngủ và những thói quen khiến khó ngủ tiếp diễn, thường diễn ra trong khoảng 6–8 tuần. Các bạn có thể trao đổi với bác sĩ về nơi thực hiện và cách phối hợp nếu đang châm cứu hoặc dùng thuốc. [8]

4. Cần châm bao nhiêu buổi và khi nào xem lại kết quả?

Lịch châm được sắp xếp thành từng đợt, có thời điểm khám lại để xem giấc ngủ đã thay đổi ra sao. Hướng dẫn quốc tế năm 2026 đưa ra lịch tham khảo 3 buổi mỗi tuần trong ít nhất 4 tuần, lưu kim khoảng 30 phút sau khi đạt cảm giác đắc khí. Đắc khí là cảm giác căng, tức hoặc nặng vừa phải quanh huyệt khi châm. Số buổi và thời gian lưu kim thực tế sẽ được bác sĩ xác định sau thăm khám. [6] [3]

Khi tái khám, các bạn có thể kể lại những đêm gần đây so với trước điều trị:

  • Có dễ vào giấc hơn hay vẫn thường nằm trằn trọc?
  • Còn thức nhiều lần giữa đêm không, tỉnh rồi có dễ ngủ lại không?
  • Sáng dậy có đỡ uể oải, ban ngày có tỉnh táo và tập trung hơn không?

Chẳng hạn, nếu đã dễ ngủ hơn nhưng vẫn thức từ gần sáng và mệt khi đi làm, hãy kể đầy đủ cả phần đã đỡ lẫn phần còn khó chịu. Nếu giấc ngủ chưa thay đổi, bác sĩ cần xem lại các triệu chứng, giờ giấc sinh hoạt và thuốc đang dùng để quyết định tiếp tục hay điều chỉnh điều trị. [2]

Các bạn có thể tìm hiểu thêm về thuốc, dưỡng sinh và lịch tái khám trong bài liệu trình điều trị mất ngủ bằng Đông y.

5. Những điều cần báo trước và chăm sóc giữa các buổi châm

Các bạn nên châm cứu tại cơ sở khám chữa bệnh có người thực hiện được đào tạo chuyên môn. Kim châm phải vô khuẩn và chỉ dùng 1 lần. Trước khi châm, hãy báo nếu đang mang thai, dùng thuốc chống đông, có rối loạn chảy máu hoặc vùng da bị viêm, nhiễm trùng. [4] [9] Nếu có máy tạo nhịp tim, cần nói rõ vì dòng điện trong điện châm có thể ảnh hưởng hoạt động của thiết bị. [5]

Giữa các buổi châm, các bạn vẫn cần chú ý những thói quen ảnh hưởng giấc ngủ. Nếu thường làm việc trên giường đến khuya, hãy thu xếp kết thúc công việc sớm hơn và dành thời gian nghỉ trước khi ngủ. Nếu hay uống cà phê vào chiều muộn hoặc tối, nên giảm hoặc chuyển sang thời điểm sớm hơn. Duy trì giờ thức dậy tương đối ổn định và vận động vừa sức vào ban ngày cũng là những việc có thể bắt đầu. [8]

Nếu đang dùng thuốc ngủ hoặc thuốc điều trị bệnh khác, hãy mang theo đơn trong buổi khám. Việc điều chỉnh thuốc cần được trao đổi với bác sĩ kê đơn; đừng tự ngừng thuốc khi bắt đầu châm cứu. [9]

Chuẩn bị cho buổi khám châm cứu tại Nguyễn Phúc Đường

Khi đến Nguyễn Phúc Đường, các bạn hãy kể với bác sĩ Phúc Minh mình thường khó ngủ vào lúc nào, ban ngày mệt ra sao và đã điều trị bằng những cách gì. Nếu được chỉ định châm cứu, trước khi ra về cần nắm rõ lịch đến châm và ngày khám lại. Qua mỗi lần tái khám, những thay đổi của giấc ngủ sẽ giúp bác sĩ điều chỉnh cách điều trị.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo. Các bạn cần được thăm khám và tư vấn trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.

Tài liệu tham khảo

  1. Bệnh viện Y học cổ truyền TP.HCM (2023): Phác đồ điều trị rối loạn giấc ngủ theo YHCT
  2. NHLBI: Insomnia – Diagnosis
  3. Bệnh viện Đa khoa Quỳnh Phụ (2024): Quy trình điện châm, trang 10–11 của tệp
  4. NCCIH: Acupuncture – Effectiveness and Safety
  5. Mayo Clinic: Acupuncture – quy trình, cảm giác khi châm và các lưu ý an toàn
  6. Wang và cộng sự (2026): Hướng dẫn quốc tế về châm cứu trong điều trị mất ngủ
  7. VA/DoD (2025): Hướng dẫn điều trị mất ngủ mạn tính và ngưng thở khi ngủ
  8. NHLBI: Insomnia – Treatment
  9. NHS (2026): Herbal medicines and complementary therapies – lưu ý về châm cứu và thuốc đang dùng

Zalo BS Phúc Minh

Liên hệ qua Zalo số 0902 006 022.

Dùng Zalo trên máy tính? Tìm số 0902 006 022 trong Zalo.

Mở Zalo Web